«Ὁ κόσμος χωρίς Δασκάλους»

 

 Γράφουν: «Οἱ τροβαδούροι - Λαϊκή ὁμάδα ἀποκάλυψης»

Δὲν ὑπάρχει πιά Ὅραμα. Δὲν πλανιέται στὸν ἀέρα ἐκείνη ἡ μέθη ποὺ κάποτε συνέπαιρνε τοὺς ἀνθρώπους καὶ τοὺς ἔκανε νὰ νιώθουν πὼς συμμετέχουν σὲ κάτι σπουδαῖο καὶ Ὑψηλό. Ἔχει χαθεῖ ἐκείνη ἡ βαθιὰ πίστη πὼς ἡ Τέχνη, ἡ Παιδεία καὶ ὁ Πολιτισμὸς μποροῦν νὰ ἀλλάξουν τὸν κόσμο.

Τὸ Τραγούδι. Ἡ Ποίηση. Τὸ Θέατρο.

Κάποτε ἦταν ζωντανὲς δυνάμεις. Ἦταν λαϊκὴ ἀνάγκη, ὄχι διακοσμητικὴ πολυτέλεια. Σήμερα, ὅμως, μοιάζουν σὰν ξεθωριασμένες ἀναμνήσεις, παραμερισμένες ἀπὸ μία κουλτούρα θορύβου, εὐκολίας καὶ τηλεοπτικῆς κατανάλωσης.

Ἡ ἰδιωτικὴ τηλεόραση, ἀπὸ τὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ’80 καὶ μετά, δὲν ἄλλαξε μονάχα τὴ διασκέδαση. Ἄλλαξε τὸν τρόπο ποὺ σκεφτόμαστε, ποὺ μιλᾶμε, ποὺ ἀντιλαμβανόμαστε τὸν ἑαυτό μας. Σάρωσε τὰ πάντα: τὸ τραγούδι, τὴν ποίηση, τὸ θέατρο, τὴν πνευματικὴ ζωή. Μαζί τους παρέσυρε καὶ τοὺς Δασκάλους.

Καὶ ἡ λέξη «ποιητής» μπῆκε σχεδὸν σὲ εἰσαγωγικά. Ἡ ποίηση, ἀντὶ νὰ παραμένει πληγὴ καὶ φῶς, κατάντησε συχνὰ ἕνας ἐπιτηδευμένος λεκτικὸς ναρκισσισμός. Ἄλλη ἦταν ἡ ματωμένη ποίηση τοῦ Βρεττάκου, τοῦ Ἀναγνωστάκη, τοῦ Σαχτούρη, τοῦ Καρούζου· ἄλλη ἡ διαυγὴς ποίηση τοῦ Ἐλύτη· ἄλλη ἡ ψυχωμένη φωνὴ παλιότερων ποιητῶν, ὅπως ὁ Πορφύρας, ὁ Μαλακάσης, ὁ Λαπαθιώτης, ὁ Τέλλος Ἄγρας. Ἐκεῖνοι κουβαλοῦσαν μέσα τους ψυχὴ, ἀγωνία, ἱστορία.

Τὰ ἴδια συνέβησαν καὶ στὸ τραγούδι, τὴν πιὸ λαϊκὴ καὶ πιὸ διεισδυτικὴ μορφὴ τέχνης. Ποῦ χάθηκαν ἀπὸ τὰ ραδιόφωνα ὁ Μίκης, ὁ Μάνος, ὁ Τσιτσάνης, ὁ Καλδάρας, ὁ Μαρκόπουλος; Πῶς φτάσαμε νὰ κυριαρχεῖ ἕνα τραγούδι χωρὶς ρίζες, χωρὶς ποίηση, χωρὶς ἀλήθεια; Ἕνα τραγούδι ποὺ δὲν ἀνοίγει δρόμους, ἀλλὰ ναρκώνει.

Κι ἔτσι, μέσα σὲ λίγες δεκαετίες, χάσαμε τὴ ζωντανὴ λαϊκὴ μας προίκα. Ἕναν πολιτισμὸ ποὺ, μέχρι τὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ ’80, ἀκόμα ἀνέπνεε μέσα στὰ σπίτια, στὶς γειτονιές, στὰ σχολεῖα, στὰ καφενεῖα, στὰ πανηγύρια. Χάθηκε ἡ συνέχεια. Καὶ ὅταν ἕνας λαὸς χάνει τὴ συνέχεια τοῦ πολιτισμοῦ του, μένει γυμνός καὶ εὐάλωτος.

Ὅμως, ἡ βαθύτερη πληγὴ δὲν βρίσκεται οὔτε στὴν τηλεόραση οὔτε στὸ τραγούδι. Βρίσκεται στὴν ἔλλειψη Δασκάλων.

Ὄχι «δασκάλων» μὲ τὴ σημερινὴ στενὴ γραφειοκρατικὴ ἔννοια. Ὄχι διεκπεραιωτῶν γνώσης, οὔτε ἀπλῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ποὺ ἀκολουθοῦν ἕνα πρόγραμμα. Ἀλλὰ Δασκάλων μὲ κεφαλαῖο «Δ»· ἀνθρώπων ποὺ θεωροῦσαν τὴν Παιδεία λειτούργημα καὶ ἀποστολή.

Μέσα στοὺς διακόσιους ἐκτελεσμένους τῆς Καισαριανῆς βρίσκονταν καὶ δάσκαλοι, ποὺ εἶχαν πλήρη ἐπίγνωση τῆς εὐθύνης τους, ἀπέναντι στὴν κοινωνία. Ἐκεῖνοι οἱ Δάσκαλοι ἔμπαιναν στὸ σχολεῖο καὶ διάβαζαν στὰ παιδιά, Παλαμά, Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό, Μακρυγιάννη, Ζαχαρία Παπαντωνίου. Δὲν μετέδιδαν μονάχα πληροφορίες· μετέδιδαν ἦθος, γλώσσα, μνήμη, φλόγα. Ἦταν φωτεινοὶ πυρήνες μέσα στὸ χωριὸ καὶ στὴ γειτονιά. Ἡ στάση ζωῆς τους δίδασκε περισσότερο ἀπὸ τὰ βιβλία.

Σήμερα, ἡ κοινωνία μας πάσχει ἀκριβῶς ἐπειδὴ λείπουν τέτοιες μορφές. Ἡ τεχνολογία πολλαπλασιάστηκε, ἡ πληροφορία ξεχείλισε, ἀλλὰ ἡ Παιδεία στέρεψε. Καλλιεργοῦμε δεξιότητες, ἀλλὰ ὄχι χαρακτῆρες.

...καὶ ἔτσι δημιουργήθηκε ἕνας κόσμος χωρίς Δασκάλους.

Ἕνας κόσμος ὅπου τὰ παιδιά μεγαλώνουν μὲ πρότυπα τηλεοπτικὰ καὶ διαδικτυακά. Ὅπου ἡ γλώσσα φτωχαίνει, ἡ Ἱστορία ξεχνιέται καὶ ἡ Τέχνη γίνεται προϊόν. Ὅπου ὁ νέος μαθαίνει νὰ «πετυχαίνει», ἀλλὰ ὄχι νὰ νοηματοδοτεῖ τὴ ζωή του.

Κι ὅμως, ἡ λύση δὲν βρίσκεται σὲ κάποια τεχνοκρατικὴ μεταρρύθμιση. Δὲν θὰ μᾶς σώσουν οἱ πλατφόρμες, οἱ δείκτες καὶ τὰ προγράμματα. Ἡ λύση θὰ ἔρθει μονάχα ἂν ξαναγεννηθοῦν Δάσκαλοι μὲ Ὅραμα.

Ἄνθρωποι ποὺ θὰ μποροῦν νὰ ἐμπνέουν.  Ἄνθρωποι ποὺ θὰ ἀνοίγουν δρόμους πρὸς τὴν ποίηση, τὴ μουσική, τὴ σκέψη, τὴν ἀλήθεια.

Γιατί τελικά, μία κοινωνία δὲν καταρρέει ὅταν φτωχαίνει οικονομικά.

Καὶ ἂν θέλουμε πραγματικὰ μία ἐπανεκκίνηση, αὐτὴ δὲν θὰ ἔρθει μὲ περισσότερη ταχύτητα καὶ περισσότερο θόρυβο. Θὰ ἔρθει μὲ ἕνα δύσκολο βάφτισμα στὰ παλιὰ κρυστάλλινα νερά: στὴ γλώσσα, στὴ μνήμη, στὴν Τέχνη, στὴν Παιδεία.

Ἐκεῖ δηλαδή ὅπου γεννιούνται οἱ πραγματικοὶ Δάσκαλοι.