Ἐπίθεση στὴν παγκόσμια οἰκονομία
اختلال در انرژی خاورمیانه، جهان را وارد دورهای تازه از نااطمینانی میکند؛
Ἡ ἀναστάτωση στὴν ἐνέργεια τῆς Μέσης Ἀνατολῆς βυθίζει τὸν κόσμο σὲ μιὰ νέα ἐποχὴ ἀβεβαιότητας
Ἡμερομηνία δημοσίευσης: Περσικό 1404/12/21 19:56 (Γρηγοριανό 11/3/2026)
Κόσμος τῆς Οἰκονομίας: Ὁ πόλεμος στὴ Μέση Ἀνατολὴ δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ γεωπολιτικὴ κρίση. Ἡ σύγκρουση ἔχει πλέον μετατραπεῖ σὲ σὸκ γιὰ τὴν παγκόσμια οἰκονομία.
Σύμφωνα μὲ τὴν ἠλεκτρονικὴ ὁμάδα τῆς ἐφημερίδας Donyayya Eqtesad , «Ὁ πόλεμος στὴ Μέση Ἀνατολὴ δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ γεωπολιτικὴ κρίση. Αὐτὴ ἡ σύγκρουση ἔχει πλέον μετατραπεῖ σὲ σὸκ γιὰ τὴν παγκόσμια οἰκονομία. Οἱ ἐξελίξεις στὴν ἀγορὰ ἐνέργειας τὶς τελευταῖες ἑβδομάδες δείχνουν ὅτι ἀκόμη καὶ ἂν οἱ συγκρούσεις τερματιστοῦν σύντομα, ἡ δομὴ τῶν ἀγορῶν πετρελαίου καὶ φυσικοῦ ἀερίου δὲν θὰ εἶναι πλέον ἡ ἴδια ὅπως πρίν.
Οἱ διαταραχὲς σὲ ζωτικὲς ἐνεργειακὲς ὁδούς, ἰδίως στὸν Περσικὸ Κόλπο, ἔχουν ἐγείρει ἀνησυχίες γιὰ τὸ μέλλον τῆς ἐνεργειακῆς ἀσφάλειας καὶ τὶς οἰκονομικές της συνέπειες σὲ ὅλο τὸν κόσμο».
Ἡ ἀγορὰ πετρελαίου ἔχει βιώσει πρωτοφανῆ ἀστάθεια τὶς τελευταῖες ἡμέρες. Οἱ τιμὲς τοῦ πετρελαίου, οἱ ὁποῖες εἶχαν φτάσει περίπου τὰ 120 δολάρια ἀνὰ βαρέλι στὸ ἀποκορύφωμα τῶν ἐντάσεων, ὑποχώρησαν γρήγορα στὰ 80 δολάρια περίπου, ἀφ' ὅτου ὁ πρόεδρος τῶν ΗΠΑ Ντόναλντ Τρὰμπ δήλωσε ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δράση κατὰ τοῦ Ἰρὰν πιθανότατα θὰ τερματιστεῖ σύντομα. Ὡστόσο, ἀργότερα ἀνέκαμψαν στὰ 100 δολάρια περίπου. Πρὶν ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς σύγκρουσης, οἱ τιμὲς τοῦ πετρελαίου ἦταν περίπου 70 δολάρια ἀνὰ βαρέλι.
Ὁ κύριος παράγοντας πίσω ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀπότομη αὔξηση καὶ πτώση ἦταν ἡ διακοπὴ τῆς κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων στὸ Στενὸ τοῦ Ὀρμούζ, ἕνα πέρασμα ἀπὸ τὸ ὁποῖο διέρχεται περίπου τὸ 15% τοῦ παγκόσμιου ἐφοδιασμοῦ μὲ πετρέλαιο. Οἱ ἐπιθέσεις σὲ πλοῖα καὶ οἱ αὐξημένοι κίνδυνοι ἀσφαλείας κατὰ μῆκος αὐτῆς τῆς διαδρομῆς ἔχουν οὐσιαστικὰ περιορίσει μέρος τοῦ παγκόσμιου ἐφοδιασμοῦ μὲ πετρέλαιο. Αὐτὸ ἔχει δείξει πόσο ἐξαρτᾶται ἀκόμη ἡ παγκόσμια οἰκονομία ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἐνεργειακὸ σημεῖο συμφόρησης.
Οἱ ἀντιφατικὲς δηλώσεις στὴν Οὐάσινγκτον ἔχουν ἐπίσης συμβάλλει στὴ σύγχυση τῶν ἀγορῶν. Ἐνῷ ὁ Τρὰμπ μιλάει γιὰ τὴν πιθανότητα ἑνὸς γρήγορου τερματισμοῦ τῆς σύγκρουσης, οἱ στρατιωτικοὶ ἀξιωματοῦχοι τῶν ΗΠΑ τονίζουν τὴ συνέχιση τῆς πίεσης. Αὐτὴ ἡ ἀσάφεια δὲν στέλνει σαφὲς μήνυμα στὶς ἀγορὲς καὶ ἔχει ἀφήσει τοὺς ἐπενδυτὲς σὲ κατάσταση ἀβεβαιότητας.
Ὡστόσο, τὸ κύριο ζήτημα δὲν εἶναι μόνο οἱ πολιτικὲς ἀποφάσεις. Ἀκόμα κι ἂν οἱ ἐντάσεις ὑποχωρήσουν, φαίνεται δύσκολο γιὰ τὴν ἀγορὰ ἐνέργειας νὰ ἐπιστρέψει πλήρως στὶς προπολεμικὲς συνθῆκες. Μὲ ἄλλα λόγια, ὁ κόσμος μπορεῖ νὰ ἔχει εἰσέλθει σὲ μιὰ νέα ἐποχὴ ἐνεργειακῆς ἀβεβαιότητας.
Μιὰ σύγκριση αὐτῆς τῆς κατάστασης μὲ τὶς πετρελαϊκὲς κρίσεις τῆς δεκαετίας τοῦ 1970 εἶναι κάπως διαφωτιστική. Τὸ 1973, τὸ ἀραβικὸ ἐμπάργκο πετρελαίου καὶ τὸ 1979 καὶ τὸ 1980, ἡ Ἰρανικὴ Ἐπανάσταση καὶ ὁ πόλεμος Ἰράν-Ἰρὰκ προκάλεσαν ἀπότομη αὔξηση στὶς τιμὲς τοῦ πετρελαίου. Ἐκείνη τὴν ἐποχή, ἡ παγκόσμια οἰκονομία ἐξαρτιόταν περισσότερο ἀπὸ τὸ πετρέλαιο, καὶ ἀκόμη καὶ ἡ παραγωγὴ ἠλεκτρικῆς ἐνέργειας σὲ πολλὲς χῶρες γινόταν μὲ πετρέλαιο. Σήμερα, αὐτὴ ἡ ἐξάρτηση ἔχει μειωθεῖ σὲ κάποιο βαθμὸ καὶ τὸ πετρέλαιο καταναλώνεται περισσότερο στὸν τομέα τῶν μεταφορῶν καὶ στὴν πετροχημικὴ βιομηχανία.
Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ διαρθρωτικὴ ἀλλαγὴ ἔχει καὶ τὴν ἄλλη πλευρά. Ἡ ζήτηση πετρελαίου στὴ σημερινὴ οἰκονομία εἶναι λιγότερο ἐλαστική. Δηλαδή, καθὼς ἡ προσφορὰ μειώνεται, οἱ τιμὲς πρέπει νὰ αὐξηθοῦν πολὺ περισσότερο γιὰ νὰ ἀποκατασταθεῖ ἡ ἰσορροπία μεταξὺ προσφορᾶς καὶ ζήτησης. Ἡ τρέχουσα κρίση ἐκτιμᾶται ὅτι θὰ προκαλέσει μιὰ διαταραχὴ τῆς προσφορᾶς ἀκόμη μεγαλύτερη ἀπὸ τὰ σὸκ τῆς δεκαετίας τοῦ 1970. Ὁρισμένες ἐκτιμήσεις ὑποδηλώνουν ὅτι ἐὰν τὸ Στενὸ τοῦ Ὀρμοὺζ παραμείνει κλειστὸ γιὰ μεγάλο χρονικὸ διάστημα, οἱ τιμὲς τοῦ πετρελαίου θὰ μποροῦσαν νὰ φτάσουν πάνω ἀπὸ 150 δολάρια ἀνὰ βαρέλι.
Γιὰ νὰ μετριάσουν τὸ σόκ, οἱ χῶρες μέλη τοῦ Διεθνούς Ὀργανισμού Ἐνέργειας (IEA) μποροῦν νὰ ἀξιοποιήσουν τὰ ἀποθέματα ἔκτακτης ἀνάγκης ποὺ διαθέτουν, τὰ ὁποῖα ἐκτιμῶνται σὲ περίπου 1,8 δισεκατομμύρια βαρέλια, μερικὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπελευθερώνονται. Ὡστόσο, οἱ περιορισμοὶ στὶς ὑποδομές, ὅπως ἡ χωρητικότητα τῶν ἀγωγῶν καὶ τῶν διυλιστηρίων, σημαίνουν ὅτι ἡ πρόσβαση σὲ αὐτὰ τὰ ἀποθέματα δὲν εἶναι πάντα εὔκολη.
Ἀκόμη καὶ ἡ Κίνα, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργήσει μεγάλα στρατηγικὰ ἀποθέματα πετρελαίου τὰ τελευταῖα χρόνια, ἔχει ἀναγκαστεῖ νὰ περιορίσει τὶς ἐξαγωγὲς ὁρισμένων πετρελαϊκῶν προϊόντων γιὰ νὰ διαχειριστεῖ τὴν ἐγχώρια ἀγορά της. Τέτοια μέτρα, ἐὰν ἐπεκταθοῦν, θὰ μποροῦσαν νὰ διαταράξουν περαιτέρω τὶς παγκόσμιες ἁλυσίδες ἐφοδιασμοῦ.
Ἡ ἐνεργειακὴ κρίση δὲν περιορίζεται στὸ πετρέλαιο. Ὁ τομέας τοῦ φυσικοῦ ἀερίου βιώνει ἐπίσης μιὰ παρόμοια κατάσταση. Μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες ἐγκαταστάσεις ἐξαγωγῆς ὑγροποιημένου φυσικοῦ ἀερίου τοῦ Κατὰρ ἔκλεισε μετὰ ἀπὸ ἐπίθεση μὲ μὴ ἐπανδρωμένο ἀεροσκάφος, ἡ ὁποία ἐπηρέασε σχεδὸν τὸ ἕνα πέμπτο τῆς παγκόσμιας προσφορᾶς LNG. Ταυτόχρονα, τὸ σχέδιο ἐπέκτασης τῆς δυναμικότητας τοῦ κοιτάσματος ἔχει ἀναβληθεῖ.
Ἡ μείωση τῶν ἐξαγωγῶν τοῦ Κατὰρ ἔχει δημιουργήσει ἔντονο ἀνταγωνισμὸ μεταξὺ τῶν ἀσιατικῶν χωρῶν γιὰ τὴν προμήθεια φυσικοῦ ἀερίου, καὶ οἱ τιμὲς ἔχουν ἐπίσης αὐξηθεῖ ἀπότομα στὴν Εὐρώπη, ὅπου οἱ δεξαμενὲς ἀποθήκευσης φυσικοῦ ἀερίου εἶναι συνήθως χαμηλότερες ἀπὸ ὅ,τι αὐτὴ τὴν ἐποχὴ τοῦ χρόνου, γεγονὸς ποὺ ἐντείνει τὶς ἀνησυχίες.
Οἱ Ἡνωμένες Πολιτεῖες θὰ μποροῦσαν νὰ αὐξήσουν τὶς ἐξαγωγὲς LNG, ἀλλὰ ἡ ταχεῖα ἀνάπτυξη τῶν κέντρων δεδομένων καὶ τῶν ψηφιακῶν βιομηχανιῶν στὴ χώρα αὐξάνει τὴν ἐγχώρια ζήτηση γιὰ φυσικὸ ἀέριο καὶ περιορίζει τὴν ἐξαγωγικὴ ἱκανότητα.
Ὑπὸ αὐτὲς τὶς συνθῆκες, οἱ στρατιωτικὲς συγκρούσεις συνδέονται ἐπίσης ἄμεσα μὲ τὴν ἀγορὰ ἐνέργειας. Οἱ ἐπιθέσεις σὲ πλοῖα καὶ ἐνεργειακὲς ὑποδομὲς ἔχουν δείξει ὅτι ἀκόμη καὶ σχετικὰ ἁπλᾶ ἐργαλεῖα, ὅπως τὰ drones, μποροῦν νὰ προκαλέσουν σοβαρὲς διαταραχὲς στὸ ἐμπόριο ἐνέργειας. Ἡ ἐμπειρία τῶν ἐπιθέσεων ἀπὸ τὶς δυνάμεις τῆς Ansarullah τῆς Ὑεμένης στὴν Ἐρυθρὰ Θάλασσα ἔχει ἐπίσης δείξει στὸ παρελθὸν ὅτι ὁ πλήρης ἔλεγχος τῶν ναυτιλιακῶν ὁδῶν δὲν εἶναι εὔκολος ἀκόμη καὶ γιὰ τὶς μεγάλες στρατιωτικὲς δυνάμεις.
Γιὰ αὐτὸν τὸν λόγο, ἀκόμη καὶ μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου, ὑπάρχει πιθανότητα ἐπαναλαμβανόμενων περιόδων ἀναταραχῆς στὴν ἀγορὰ ἐνέργειας. Ἐὰν οἱ γεωπολιτικὲς ἐντάσεις συνεχιστοῦν, ὁποιαδήποτε νέα κρίση θὰ μποροῦσε νὰ ὠθήσει γρήγορα ξανὰ τὶς τιμὲς πρὸς τὰ πάνω.
Ἀπὸ τὴν ὀπτικὴ γωνία τοῦ Economist, ἡ παγκόσμια οἰκονομία ἔχει πλέον εἰσέλθει σὲ μιὰ φάση κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἀγορὰ ἐνέργειας εἶναι περισσότερο ἐκτεθειμένη ἀπὸ ποτὲ στὶς γεωπολιτικὲς διακυμάνσεις.
Αὐτὲς οἱ ἐξελίξεις ἔχουν σημαντικὲς ἐπιπτώσεις γιὰ τοὺς ἐπενδυτὲς καὶ τὶς χρηματοπιστωτικὲς ἀγορές. Ἐνῷ οἱ χρηματιστηριακὲς ἀγορὲς σὲ πολλὲς χῶρες παραμένουν σὲ ὑψηλὰ ἐπίπεδα, οἱ αὐξανόμενοι γεωπολιτικοὶ κίνδυνοι ἔχουν δημιουργήσει μιὰ ἔντονη ἀντίθεση μεταξὺ τῆς οἰκονομικῆς αἰσιοδοξίας καὶ τῆς πολιτικῆς πραγματικότητας.
Οἱ ἀγορὲς ὁμολόγων ἔχουν ἐπίσης ἐπηρεαστεῖ ἀπὸ αὐτὲς τὶς συνθῆκες, μὲ τὶς ἀποδόσεις νὰ αὐξάνονται σὲ ὁρισμένες χῶρες, ἰδίως σὲ οἰκονομίες ὅπως τὸ Ἡνωμένο Βασίλειο καὶ οἱ χῶρες τῆς νότιας Εὐρώπης ποὺ ἐξαρτῶνται περισσότερο ἀπὸ τὶς εἰσαγωγὲς ἐνέργειας.*
Καὶ γιὰ τὶς ἐπιχειρήσεις, ἔχει ξεκινήσει μιὰ νέα ἐποχὴ κινδύνου. Ἡ αὔξηση τῶν τιμῶν τῆς ἐνέργειας σημαίνει ὑψηλότερο κόστος παραγωγῆς καὶ μεταφορᾶς, καὶ πολλὲς ἑταιρεῖες ἔχουν ἀναγκαστεῖ νὰ ἐπανεξετάσουν τὶς ἁλυσίδες ἐφοδιασμοῦ τους. Ἡ ἐμπειρία τῆς πανδημίας του κορονοϊοῦ καὶ τοῦ πολέμου στὴν Οὐκρανία ἔχει ἤδη δείξει ὅτι οἱ διαταραχὲς στὶς παγκόσμιες ἐμπορικὲς ὁδοὺς μποροῦν νὰ ἐπιβάλουν βαρὺ κόστος στὴν οἰκονομία.
Σὲ ἐπίπεδο πολιτικῆς, ὑπάρχουν ἐπίσης δύσκολες ἀποφάσεις μπροστά μας. Μιὰ λύση εἶναι ἡ αὔξηση τῶν στρατηγικῶν ἐνεργειακῶν ἀποθεμάτων, ἀλλὰ αὐτὸ θὰ κοστίσει περισσότερο τώρα ἐπειδὴ οἱ τιμὲς εἶναι ὑψηλότερες ἀπὸ ὅ,τι ἦταν πρὶν ἀπὸ τὸν πόλεμο.
Μακροπρόθεσμα, οἱ ὑψηλὲς τιμὲς θὰ μποροῦσαν νὰ ἐνισχύσουν τὴν παραγωγὴ πετρελαίου καὶ φυσικοῦ ἀερίου ἐκτὸς τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ὡστόσο, τέτοιες αὐξήσεις θὰ χρειαστοῦν χρόνο γιὰ νὰ ὑλοποιηθοῦν καὶ μέχρι τότε, ὁρισμένες χῶρες ἐνδέχεται νὰ καταφύγουν σὲ προστατευτικὲς πολιτικὲς ἢ ἀκόμη καὶ σὲ περιορισμοὺς στὶς ἐξαγωγὲς γιὰ νὰ ὑποστηρίξουν τοὺς ἐγχώριους καταναλωτές τους.
Οἱ κεντρικὲς τράπεζες ἀντιμετωπίζουν ἐπίσης μιὰ νέα πρόκληση: ἡ αὔξηση τῶν τιμῶν τῆς ἐνέργειας θὰ μποροῦσε νὰ ἀναζωπυρώσει τὸν πληθωρισμό, αὐξάνοντας παράλληλα τὸν κίνδυνο ὕφεσης, καθιστῶντας τὴ νομισματικὴ πολιτικὴ πιὸ περίπλοκη.
Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ πολιτικὴ πίεση στὶς κυβερνήσεις γιὰ τὴν παροχὴ ἐνεργειακῶν ἐπιδοτήσεων θὰ αὐξηθεῖ ἐπίσης. Ἡ ἐμπειρία τῶν ἐτῶν μετὰ τὸν πόλεμο τῆς Οὐκρανίας ἔδειξε ὅτι πολλὲς εὐρωπαϊκὲς χῶρες ἀναγκάστηκαν νὰ πληρώσουν δισεκατομμύρια δολάρια σὲ ἐπιδοτήσεις γιὰ τὸν ἔλεγχο τῶν τιμῶν, μιὰ κίνηση ποὺ αὔξησε τὸ δημόσιο χρέος τους.
Ἀκόμα κι ἂν ἡ τρέχουσα κρίση ὑποχωρήσει, οἱ ἐπιπτώσεις της στὴν παγκόσμια οἰκονομία θὰ παραμείνουν. Ὁ πρόσφατος πόλεμος ἔδειξε πόσο εὐάλωτη εἶναι ἡ ἀγορὰ ἐνέργειας στὶς γεωπολιτικὲς ἐντάσεις, οἱ ὁποῖες θὰ μποροῦσαν νὰ καταστήσουν τὴν παγκόσμια οἰκονομία πιὸ ἀσταθῆ καὶ δύσκολη στὴ διαχείριση τὰ ἑπόμενα χρόνια.
ΠΗΓΗ: https://donya-e-eqtesad.com
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου